Bugün dünyanın en büyük kısa vadeli borçlanma piyasası olan repo, bir menkul kıymetin satılıp belirli bir günde belirli bir fiyattan geri alınması sözüne dayanıyor. Aynı mantığın ilk düzenli örneği, Amsterdam Bankası’nın 1683’te başlattığı makbuz sisteminde görülüyor: tüccar madeni parasını bankaya bırakıyor, karşılığında hesabına geçen banka parası ile o paraları 6 ay içinde küçük bir ücretle geri alma hakkı veren bir makbuz alıyordu. Bu yazıda, 340 yılı aşkın arayla kurulmuş bu iki sistemi aynı zeminde ele almak amacı ile hazırlamaya çalıştım.

Repo Nedir, Nasıl İşler?

Önce klasik bir cümle ile başlıyorum ama yazımın kalanı bu kadar sıkıcı değil merak etmeyin. Repo, İngilizcedeki repurchase agreement ifadesinin kısaltması; Türkçede geri alım anlaşması ya da geri alım vaadiyle satış olarak çevrilir genel olarak. İşlemin iskeleti son derece sade. Nakde ihtiyacı olan taraf elindeki bir menkul kıymeti, çoğunlukla bir devlet tahvilini, nakit fazlası olan tarafa satıyor ve aynı anda bu kıymeti belirli bir günde, önceden belirlenmiş biraz daha yüksek bir fiyattan geri almayı taahhüt ediyor. İki fiyat arasındaki fark, borç alınan nakdin faizi oluyor. Kâğıt üzerinde bir alım satım yaşanıyor, ekonomik özü ise teminatlı bir kredi.

Aynı işleme karşı taraftan, yani nakdi verip tahvili geçici olarak alan kurumun gözünden bakıldığında adı ters repo oluyor. Tek bir sözleşme bir tarafta borçlanma, öbür tarafta teminat karşılığında borç verme anlamı taşıyor. Vade çoğunlukla bir gece; bir hafta, bir ay ya da daha uzun vadeli işlemler de yaygın. Nakdi veren taraf, teminatın değerinin düşme ihtimaline karşı çoğu zaman tahvili piyasa değerinin biraz altında kabul ediyor. Bu farka teminat marjı, piyasadaki yaygın adıyla haircut deniyor.

Repoyu bu kadar yaygın kılan şey, borç verenin kendini iki kez güvenceye almış olması. Karşı taraf geri alım günü ortaya çıkmazsa elinde tahvil kalıyor ve onu satarak alacağını tahsil edebiliyor. Bu nedenle repo faizi, aynı vadeli teminatsız borçlanmaya göre genellikle daha düşük seyrediyor ve piyasa sıkıştığında bile ayakta kalan son finansman kanallarından biri olarak görülüyor. Bu güvencenin nerede bittiği ise hem 17. yüzyıl Amsterdam’ının hem de 21. yüzyıl New York’unun ortak dersi; yazının ilerleyen bölümlerinde oraya döneceğiz.

Amsterdam Bankası Neden Kuruldu?

17. yüzyılın başında Amsterdam, Avrupa ticaretinin kavşağıydı ve şehirde ağırlığı, ayarı ve basıldığı yer birbirinden farklı çok sayıda madeni para dolaşıyordu. Kırpılmış, aşınmış ya da ayarı düşürülmüş paralar tüccarların hesabını sürekli bozuyordu. Bir kalyon dolusu malın bedeli ödenirken asıl tartışma malın kendisinden çok, ödemede kullanılan paranın gerçekte ne ettiği üzerine dönüyordu.

Amsterdam şehir yönetimi bu karmaşaya çözüm olarak 1609’da Amsterdam Bankası’nı, Hollandaca adıyla Wisselbank’ı kurdu. Bankanın işi, tüccarların getirdiği paraları kabul edip karşılığında defterlerinde bir hesap açmak ve büyük ticari ödemeleri bu hesaplar arasında aktarım yoluyla gerçekleştirmekti. Böylece iki ayrı para ortaya çıktı: bir yanda cepte ve çarşıda dolaşan madeni para, diğer yanda bankanın defterinde duran banka parası, yani banka florini.

Defterdeki para aşınmıyor, kırpılamıyor ve taklit edilemiyordu. Tüccarlar bu yüzden onu madeni paraya tercih etti ve banka parası, sokaktaki paraya göre sürekli bir primle işlem görmeye başladı. Dönemin dilinde agio denen bu prim, olağan zamanlarda yüzde 5 civarında seyrediyordu. Başka bir deyişle Amsterdam’da defterdeki 100 florin, cepteki 105 florin kadar değerliydi.

Başlangıçta sistemin mantığı bir depoya benziyordu: tüccar parasını yatırıyor, isterse geri çekebiliyordu. Ancak geri çekmek pahalı ve zahmetliydi. Mudi, yatırdığı belirli paraların değil genel bir alacağın sahibiydi ve yüksek bir çekim ücretine katlanması gerekiyordu. Parayı bankaya sokmak kolay, çıkarmak zordu. Bankanın 1683’te yaptığı düzenleme tam olarak bu asimetriyi hedef aldı.

1683 Makbuz Sistemi Nasıl İşliyordu?

1683’te banka, müşterilerine yatırdıkları belirli madeni paralar için bir makbuz vermeye başladı. İşleyiş şöyleydi: gümüş ya da altın ticaret parasına sahip bir hesap sahibi, paralarını bankanın ilan ettiği resmi fiyattan bankaya bırakıyordu. Karşılığında iki şey alıyordu. İlki, bankadaki hesabına geçen banka parasıydı ve bu parayla hemen ödeme yapabiliyordu. İkincisi, aynı paraları bıraktığı fiyattan geri alma hakkı veren makbuzdu.

Makbuzun süresi 6 aydı. Makbuz sahibi bu süre içinde istediği gün bankaya gelip aldığı banka parasını geri ödüyor, üstüne küçük bir ücret ekliyor ve kendi paralarını geri alıyordu. Ücret gümüş paralarda 6 ay için yüzde 0,25, altın paralarda yüzde 0,5 idi. Makbuz, süresi dolmadan ücret ödenerek yenilenebiliyordu. Sahibi hakkını hiç kullanmaz ve süre dolarsa paralar bankada kalıyor, bankanın varlığına dönüşüyordu.

Sistemin belki de en önemli özelliği makbuzun devredilebilir olmasıydı. Paraları geri almak istemeyen makbuz sahibi, bu hakkı paralara ihtiyaç duyan birine satabiliyordu ve kısa sürede makbuzlar için canlı bir ikinci el piyasa oluştu. Savaş zamanlarında hükümdarlar ve ordu tedarikçileri büyük miktarda gümüş ve altına ihtiyaç duyduğunda, makbuz elinde olan tüccar bu hakkı satarak metalin gerektiği yere akmasını sağlıyordu. Bu ikinci el piyasa, 1776’da yayımlanan Milletlerin Zenginliği’nde de Amsterdam Bankası anlatılırken ayrıntılı biçimde yer alıyor.

Hukuki çerçeve de değişti. Hollanda para tarihinin temel arşiv çalışmalarına göre 1683’ten sonra bankaya yapılan yeni yatırımlar, hukuken mudi ile banka arasında bir geri alım anlaşması sayılıyordu. Bugün repo dediğimiz sözleşmenin hukuki özü, 17. yüzyılın son çeyreğinde Amsterdam’da zaten tanımlanmıştı.

Yeni sistemin çekiciliği hemen görüldü. Belirli paralara bağlı, düşük ücretli bu hak, eskinin genel ve pahalı çekim hakkından çok daha cazipti ve müşteriler yeni pencereye akın etti. Bankadaki hesap bakiyeleri 1673’te 4,9 milyon florin iken 1721’de 28,9 milyon florine yükseldi. Yarım asırda yaklaşık 6 katlık bu büyümenin arkasında büyük ölçüde makbuz penceresinden gelen yatırımlar vardı.

Makbuz Neden Repo İşleminin Atası Sayılıyor?

Makbuzu bugünkü repoyla yan yana koyduğumuzda benzerlik bir çağrışımın ötesine geçiyor; işlemin yapısı neredeyse birebir örtüşüyor. Her ikisinde de bir varlık belirli bir fiyattan karşı tarafa geçiyor, aynı varlığı belirli bir süre içinde önceden bilinen bir fiyattan geri alma imkânı doğuyor ve iki fiyat arasındaki fark borç alınan paranın bedeli oluyor. Amsterdam’da teminat gümüş ve altın paraydı, bugün ağırlıklı olarak devlet tahvili. Dönemin güvenli varlığı metaldi, bugünün güvenli varlığı Hazine kâğıdı.

Ücretin nasıl yorumlandığı da benzerliği güçlendiriyor. Dönemin kaynakları bu ücreti açıkça faiz olarak adlandırıyordu. Gümüşte 6 ayda yüzde 0,25’lik ücret, yıllık bazda kabaca yüzde 0,5’e karşılık geliyor. Amsterdam Bankası’nın defterlerini arşivden yeniden kuran iktisatçılar bu oranı, bankanın örtük politika faizi olarak okuyor. Bu kadar düşük bir faizin sürdürülebilmesinin sırrı teminatın niteliğindeydi: ayarı bilinen, kasada ayrı tutulan, tanımlı ticaret paraları.

İki sistem arasındaki temel fark, makbuzun bir yükümlülük değil bir hak olmasıydı. Bugünkü repoda borçlu, vade geldiğinde teminatını geri almak ve borcunu ödemek zorunda. Amsterdam’daki makbuz sahibi ise paralarını geri almayı seçebilir ya da seçmeyebilirdi. Bu nedenle iktisatçılar makbuzu, sahibine 6 ay boyunca belirli paraları sabit fiyattan alma hakkı veren Amerikan tipi bir alım opsiyonu olarak da tarif ediyor. Repo ile opsiyonun bu karışımı, makbuzu kendi döneminde eşi az görülen bir araç yapıyordu.

Tüccar parasını bankaya satmıyor, bir süreliğine emanet ediyordu; banka ise bu emanetin karşılığında kendi defterinde, herkesin kabul ettiği bir para yaratıyordu.

Makbuz Sistemi Amsterdam Bankası’nı Nasıl Değiştirdi?

1683 düzenlemesinin daha az bilinen ikinci sonucu, banka parasının niteliğini değiştirmesiydi. Makbuzsuz tutulan banka parası artık kendiliğinden metale çevrilme hakkı taşımıyordu. Banka florininin metal karşılığındaki değeri, piyasanın belirlediği fiyat haline geldi. Para tarihçileri bu dönüşümü, değerini içindeki metalden değil güvenden alan itibari paranın ilk başarılı örneklerinden biri olarak görüyor.

Bu yapı bankayı klasik bir banka hücumundan da koruyordu. Banka bakiyeleri geleneksel olarak yalnızca makbuz karşılığında metale çeviriyordu ve dolaşımdaki makbuzların toplamı her zaman banka florini stokundan azdı. Mudilerin topluca kapıya dayanıp bütün bakiyelerini metal olarak istemesi mümkün değildi. Ancak bu güvencenin bir bedeli vardı: bir güven krizi çıktığında kapı önünde kuyruk oluşmuyor, bunun yerine banka parasının piyasa değeri düşüyordu. Kriz kapıdan giremeyince fiyattan giriyordu.

Banka yalnızca makbuz penceresinden gelen akışları beklemekle de yetinmedi. Arşivden yeniden kurulan bilançolar, bankanın kendi hesabına makbuzsuz metal alıp sattığını ve bu işlemlerle müşterilerden gelen akışları dengeleyerek bilançosunu görece sabit tuttuğunu gösteriyor. Bugünün diliyle bu, açık piyasa işlemi. Makbuz penceresi ise pasif bir likidite imkânı gibi çalışıyordu: fiyatı banka belirliyor, miktarı piyasa belirliyordu. Modern merkez bankalarının araç setinde bu ikilinin ikisi de hâlâ yerli yerinde duruyor.

Bugünkü Repo Piyasası Ne Kadar Büyük?

Amsterdam’da milyonlarla ölçülen hacim bugün trilyonlarla ölçülüyor. ABD Hazinesi’ne bağlı Finansal Araştırma Ofisi, 2024 Aralık’ında merkezi takas dışı ikili repo işlemleri için işlem düzeyinde veri toplamaya başladı. Bu yeni veriyle birlikte ABD repo piyasasının 2025’in 3. çeyreğinde günlük ortalama yaklaşık 12,6 trilyon dolarlık pozisyon büyüklüğüne ulaştığı hesaplandı. Bu, önceki tahminlerin yaklaşık 700 milyar dolar üzerinde. Toplamın yaklaşık 5 trilyon doları, yeni veri derlemesi başlayana kadar piyasanın en büyük veri boşluğu olan merkezi takas dışı ikili işlemlerden oluşuyor.

Piyasanın en çok izlenen göstergesi, New York Fed’in her iş günü yayımladığı teminatlı gecelik finansman faizi, kısa adıyla SOFR. Bu oran, ABD Hazine tahvili teminatlı gecelik repo işlemlerinden hesaplanıyor ve 2018’den bu yana yayımlanıyor. 2026’nın ilk 5 ayında SOFR hesaplamasına giren işlemlerin günlük ortalaması yaklaşık 3,17 trilyon dolardı. Bugün trilyonlarca dolarlık kredi, türev ve tahvil sözleşmesinin faizi bu orana bağlı.

Avrupa’da da tablo benzer. Uluslararası Sermaye Piyasası Birliği’nin 2026 Mart’ında yayımlanan 50. Avrupa repo piyasası anketine göre, ankete katılan kurumların defterlerindeki açık repo ve ters repo işlemlerinin toplamı 10 Aralık 2025 itibarıyla 13.651 milyar euro ile rekor düzeye çıktı. Bu tutar, bir yıl önceki düzeyin yüzde 24,6 üzerinde. Anket piyasanın yalnızca bir örneklemini kapsadığı için birlik bu rakamı Avrupa repo piyasasının asgari büyüklüğü olarak sunuyor.

Piyasanın aktörleri de Amsterdam’daki tüccarlardan çok farklı. ABD’de en büyük nakit sağlayıcılar para piyasası fonları; en büyük borç alanlar ise birincil bayiler ve riskten korunma fonları. Bayiler Hazine’nin ihraç ettiği tahvilleri satın alıyor ve bu alımları büyük ölçüde repo ile finanse ediyor. İşlemlerin bir saklama bankasının platformunda yürüdüğü üçlü repo kesiminde günlük hacim yaklaşık 1,5 trilyon dolar düzeyinde. Başka bir deyişle ABD devlet borcunun önemli bir kısmı, her gece yeniden finanse edilen repo işlemleriyle taşınıyor.

Merkez Bankaları Repoyu Nasıl Kullanıyor?

Amsterdam Bankası’nın makbuz penceresi, bugünkü merkez bankalarının repo işlemlerinin öncüsü olarak da okunuyor. Modern merkez bankaları piyasaya likidite vermek istediğinde bankalardan tahvil alıp belirli bir süre sonra geri satıyor, likidite çekmek istediğinde tersini yapıyor. Böylece hem piyasadaki para miktarını ayarlıyor hem de kısa vadeli faizleri hedefledikleri düzeye yakın tutuyor. Amsterdam’da gümüş karşılığı banka parası veriliyordu; bugün tahvil karşılığı merkez bankası parası veriliyor.

Türkiye’de bu ilişki en yalın haliyle görülüyor. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın politika faizi, bir hafta vadeli repo ihale faiz oranı. Manşetlere taşınan faiz kararı, tanım gereği bir repo faizi kararı. Bankalar teminat göstererek merkez bankasından bir haftalık fon alıyor ve bu fonun fiyatı, ekonominin geri kalanındaki kredi ve mevduat faizlerine yol gösteriyor.

ABD’de Fed repo piyasasını iki yönden yönetiyor. Bir yanda bankaların ve bayilerin Fed’den repo yoluyla borçlanabildiği daimi repo işlemleri var; bu imkân, repo faizlerindeki yukarı yönlü baskıyı sınırlamak için kullanılıyor ve işlevi bakımından Amsterdam’ın her zaman açık makbuz penceresini hatırlatıyor. Diğer yanda Fed bilançosunun büyüklüğü, repo piyasasındaki nakit bolluğunu doğrudan etkiliyor. Fed Guvernörler Kurulu ekonomistlerinin 26 Ağustos 2026’da yayımlanan notuna göre, Fed bilançosunu küçülttüğünde özel sektörün taşıması gereken Hazine tahvili artıyor, bayilerin repo ile finansman ihtiyacı büyüyor ve repo faizleri yukarı itiliyor. Bu baskı zaman zaman Fed’in politika faizi olan efektif federal fon faizine de sızıyor.

Federal Açık Piyasa Komitesi bu nedenle 2025 Aralık toplantısında rezervlerin yeterli düzeye indiğine karar verdi ve rezervleri bu düzeyde tutmak için kısa vadeli Hazine bonosu alımlarına başladı. Aynı nota göre bu rezerv yönetimi alımları 2026 Nisan ortasına kadar yaklaşık 120 milyar dolara ulaştı; para piyasası fonları bonodan repoya kaydıkça repo faizleri birkaç baz puan geriledi. Amsterdam Bankası’nın kendi hesabına metal alıp satarak bilançosunu dengelemesi ile bugünkü rezerv yönetimi alımları arasındaki akrabalık burada açıkça görülüyor.

Repo Türleri: Gecelikten Merkezi Takasa

Bugünkü repo piyasası tek parça değil. İlk ayrım vadeye göre yapılıyor: işlemlerin büyük kısmı gecelik, yani ertesi iş günü kapanıyor; bunun yanında bir hafta, bir ay ya da daha uzun vadeli işlemler ve açık vadeli, taraflardan biri kapatana kadar her gün yenilenen işlemler bulunuyor. Amsterdam’ın 6 aylık makbuzu bugünün ölçüsüyle oldukça uzun vadeli bir repo sayılırdı.

İkinci ayrım teminata göre. Genel teminatlı işlemlerde nakdi veren taraf belirli bir tahvil istemiyor, kabul edilebilir tahviller havuzundan herhangi birini alıyor. Bu işlemlerin amacı saf finansman. Özel repoda ise belirli bir tahvile ihtiyaç duyuluyor; örneğin açığa satış yapmış bir kurum, teslim etmesi gereken tahvili ödünç almak için nakit veriyor. Aranan tahvilin repo faizi bu yüzden genel teminat faizinin belirgin biçimde altına inebiliyor. Amsterdam’da da benzer bir ayrım vardı: makbuzlar belirli para türleri için düzenleniyordu ve savaş dönemlerinde aranan paranın makbuzu daha değerli hale geliyordu.

Üçüncü ayrım işlemin nasıl kurulduğuna dair. İki taraf arasında doğrudan yapılan ikili repo, bir saklama bankasının teminatı tuttuğu ve değerlediği üçlü repo ve bir takas kuruluşunun iki tarafın arasına girdiği merkezi takaslı repo, piyasanın üç ana gövdesini oluşturuyor. Düzenleyiciler son yıllarda, riskin görünmez kaldığı merkezi takas dışı işlemleri daha şeffaf hale getirmeye çalışıyor. ABD’de bu kesimden veri toplanmaya başlanması, piyasanın daha önce sanılandan yaklaşık 700 milyar dolar büyük olduğunu ortaya koydu.

Repo Piyasasında Krizler: 2008 ve Eylül 2019

Repo teminatlı olduğu için güvenli sayılıyor, ancak tarih bu güvenin sınırlarını birkaç kez gösterdi. 2008 küresel finans krizinde Wall Street’in büyük yatırım bankaları kısa vadeli finansmanlarının önemli bölümünü repo ile sağlıyordu. Teminat olarak kullanılan konut kredisine dayalı menkul kıymetlerin değerine duyulan güven sarsılınca, nakit veren kurumlar teminat marjlarını yükseltti ya da borç vermeyi tamamen kesti. İktisat literatürüne repo hücumu adıyla geçen bu süreç, 2008 Mart’ında Bear Stearns’ün kurtarılmasında ve 15 Eylül 2008’de Lehman Brothers’ın iflasında belirleyici rol oynadı. Kriz, teminatın kalitesinden şüphe edildiği anda teminatlı finansmanın da kuruyabileceğini gösterdi.

Eylül 2019’daki sıkışma ise farklı türdendi: teminat sağlamdı, eksik olan nakitti. Fed bilançosunu 2017 Ekim’inden 2019 Ağustos’una kadar küçültmüştü ve rezervler milli gelirin yüzde 9’unun altına inmişti. Eylül ortasında iki şok aynı anda geldi. Bir yandan 54 milyar dolarlık Hazine tahvili ödemesi repo talebini artırdı; aynı günlerde kurumlar vergisi ödemeleri nedeniyle bankalardan ve para piyasası fonlarından nakit çekildi. Sonuçta SOFR 280 baz puanın üzerinde yükselerek yüzde 5,25’e çıktı ve efektif federal fon faizi yüzde 2,3 ile Fed’in hedef aralığının 5 baz puan üzerine taştı.

Amsterdam deneyimi bu iki krizin ortak noktasını 300 yılı aşkın bir süre önceden gösteriyor. Makbuz sistemi bankayı klasik hücuma karşı korudu, ama bir güven kaybında sorunun başka bir kanaldan, banka parasının değerinden patlamasına engel olamadı. Repo da teminat sayesinde tek tek işlemlerdeki temerrüt riskini azaltıyor; ancak teminata ya da nakde duyulan güven sarsıldığında sorun bireysel bir alacak meselesi olmaktan çıkıp sistemin tamamına yayılıyor.

Amsterdam Bankası Neden Çöktü?

Makbuz sistemi yaklaşık 100 yıl boyunca iyi çalıştı. Ancak çöküşün tohumları da aynı dönemde atılmıştı. Şehir yönetimi bankanın kârlarını düzenli olarak kendi kasasına aktarıyordu ve banka olası zararlara karşı sermaye biriktirmiyordu. Bankanın gelirleri ağırlıklı olarak makbuz ücretlerinden, metal satışlarından elde edilen kazançtan ve kredilerden alınan faizden oluşuyordu. 1700 ile 1783 arasında faiz gelirleri bankanın toplam kârının yüzde 46’sını oluşturuyordu.

Bu kredilerin önemli bir kısmı Hollanda Doğu Hindistan Şirketi VOC’ye verilmişti. 18. yüzyılın son çeyreğinde bu krediler geri dönmez hale geldi; bankanın özkaynağı eksiye düştü ve şehir yönetimi bankayı yeniden sermayelendiremedi. Makbuz penceresine duyulan yoğun talep, bu negatif özkaynak durumunu uzun süre perdeledi. Güven kaybolduğunda ise banka parasının metale karşı taşıdığı prim eridi. İtibari para rejimi, Hollanda Cumhuriyeti’nin 1795’teki çöküşüne kadar sürdü; banka ise 1820’de kapatıldı ve yerini bugünkü Hollanda Merkez Bankası De Nederlandsche Bank’a bıraktı.

Uluslararası Ödemeler Bankası’nın Amsterdam Bankası üzerine yayımladığı çalışmalar, bu çöküşü bugünün merkez bankaları için bir ayna olarak kullanıyor. Soru şu: bir merkez bankasının özkaynağı ne kadar eksiye düşerse güven kaybolmaya başlar? Amsterdam’ın cevabı, negatif özkaynakla uzun süre yaşanabileceği, ancak bunun sınırsız olmadığı yönünde. 2022 sonrasındaki hızlı faiz artışlarıyla birçok merkez bankasının zarar yazması, yaklaşık 240 yıllık bu sorunun yeniden gündeme gelmesine yol açtı.

Amsterdam Makbuzu ile Bugünkü Repo Karşılaştırması

Aşağıdaki tablo, 1683’te başlayan makbuz sistemi ile bugünkü repo işlemini aynı ölçütlerle karşılaştırıyor. Benzerlikler işlemin iskeletinde, farklar ise ölçekte, hukuki bağlayıcılıkta ve kurumsal yapıda toplanıyor.

Tablodaki en çarpıcı satır belki de geri alım satırı. Amsterdam’da hak olarak tasarlanan geri alım, bugün yükümlülüğe dönüştü. Bu değişim, işlemi bir likidite penceresinden standart bir fonlama aracına çevirdi ve piyasanın trilyonlarca dolara ulaşmasının yolunu açtı. Makbuzun ikinci el piyasası ise bugün başka bir biçimde yaşıyor: repo ile alınan teminatın yeniden repo işlemlerinde kullanılabilmesi, aynı tahvilin gün içinde birden fazla işleme hizmet etmesini sağlıyor.

Sonuç: Aynı Sözleşme, Farklı Ölçek

1683’te Amsterdam’daki bir tüccarın bankaya bıraktığı gümüş paralar ile bugün New York’ta bir bayinin bir para piyasası fonuna teminat gösterdiği Hazine tahvili arasında 340 yılı aşkın bir mesafe var. Ancak iki işlemin sorduğu soru aynı: güvenilir bir varlığı bir süreliğine elden çıkarıp karşılığında hemen kullanılabilir para almak ve o varlığı bilinen bir fiyattan geri almak. Amsterdam Bankası bu soruya verdiği cevapla hem itibari paranın hem de merkez bankası repo işlemlerinin ilk örneklerinden birini yarattı.

Amsterdam’ın hikâyesi aynı zamanda repo güvencesinin nerede bittiğini de gösteriyor. Teminat ne kadar sağlam olursa olsun, sistemin ayakta kalması teminatı tutan kurumun bilançosuna ve ona duyulan güvene bağlı. Makbuz penceresi bankayı hücumdan korudu, ancak kötü kredileri ve kârların sürekli dışarı aktarılmasını telafi edemedi. Bugünün repo piyasası da teminat sayesinde sağlam görünüyor; 2008 ve 2019, bu sağlamlığın teminata ve nakde duyulan güvene ne kadar bağlı olduğunu hatırlatan iki farklı örnek oldu. Son günlerde yaşadığımız Fon olayının zayıf noktalarından birinin de ne olduğunu sanırım görmüş oldunuz.

Bu konudaki diğer yazılar