18 Eylül 1958 günü Kaliforniya’nın tarım kenti Fresno’da posta kutularına kimsenin başvurmadığı, kimsenin beklemediği zarflar düştü. Her zarfın içinde kabartmalı plastikten bir kart vardı ve kart, zarf açıldığı anda kullanılmaya hazırdı. Bir banka tek seferde 60.000 kişiye borçlanma hakkı postalamıştı. O gün tüketici kredisi, bir bankacının masasında tek tek verilen bir karar olmaktan çıkıp seri üretim bandına girdi. Bu yazı o günü, ardından gelen kaosu ve bugün Amerikan hanelerinin sırtında 1,26 trilyon dolarlık kart borcuna dönüşen mirası birlikte okuyor.

Kredi Kartından Önce Tüketici Kredisi Nasıldı

1950’lerin Amerika’sı tüketim toplumunun eşiğindeydi ama borçlanma hâlâ dağınık ve zahmetliydi. Bir mağazadan veresiye almak isteyen kişi o mağazada hesap açtırırdı. Büyük mağaza zincirleri ve petrol şirketleri müşterilerine yalnızca kendi kasalarında geçen kartlar veriyordu; bir mağazanın kartı karşıdaki dükkânda bir işe yaramazdı. Mobilya, buzdolabı ya da araba için daha büyük bir tutar gerekiyorsa bankanın yolu tutulur, şubede bir memurun karşısına oturulur, gelir belgesi gösterilir, gerekirse kefil bulunurdu. Kredi, iki insanın yüz yüze verdiği ve her seferinde yeniden kurulan bir karardı.

Restoran ve seyahat harcamaları için Diners Club gibi kartlar zaten dolaşımdaydı, 1958’de American Express de bu alana girdi. Ama bu kartların hiçbiri bugünkü anlamıyla kredi kartı değildi. Ay sonunda gelen hesap eksiksiz ödenmek zorundaydı; borcun bir kısmını ödeyip kalanını faiziyle sonraki aya devretmek gibi bir seçenek yoktu. Bunlar daha çok iş insanlarının masraflarını tek kalemde ödemesini kolaylaştıran araçlardı ve hedef kitleleri de iş seyahatine çıkan, kurumsal hesabı olan erkeklerdi.

Eksik olan parça belliydi: farklı dükkânlarda geçen, bir banka tarafından çıkarılan ve borcun bir kısmını ödeyip kalanını sonraki aya taşımaya izin veren tek bir kart. Bankacılar buna döner kredi diyecekti. Fikir kâğıt üzerinde basitti, uygulamada ise bir tavuk ile yumurta sorunu vardı. Kartı taşıyan tüketici yoksa dükkân sisteme katılmak için komisyon ödemezdi; dükkân yoksa tüketici kartı cebinde taşımak için bir neden görmezdi.

Sorunun ne kadar çetin olduğunu dönemin kayıtları gösteriyor. Federal Rezerv’in tarih arşivine göre 1950’lerde 100’e yakın banka kredi kartı çıkarmaya girişti. Ülkenin en büyük bankalarından biri olan Chase Manhattan bile 1962’de, 4 yılı doldurmayan bir denemeden sonra kart işinden çekildi. Ölçek kurulamadığı sürece kart, banka için masraflı bir oyuncaktan öteye geçemiyordu.

Neden Fresno Seçildi

Bank of America o yıllarda yalnızca Kaliforniya içinde faaliyet gösteren bir bankaydı ama eyalet içinde yüzlerce şubeye yayılan devasa bir ağa sahipti. Kart fikri bankanın müşteri hizmetleri araştırma biriminden çıktı. Birimin başındaki yönetici 1956’da üst yönetimi ikna etti ve tavuk ile yumurta sorununu tek hamlede çözecek bir deneme için izin aldı: işyerlerini önceden sisteme bağlamak, ardından kartları kimseye sormadan aynı gün binlerce kişinin eline vermek.

Deneme için seçilen yer Fresno oldu ve seçimin arkasında soğukkanlı bir hesap vardı. Yaklaşık 250.000 nüfuslu kent, bir sistemin işleyip işlemediğini görmeye yetecek kadar büyük, kontrolden çıkmayacak kadar da küçüktü. Bankanın Fresno’daki pazar payı çok yüksekti; kentteki ailelerin yüzde 45’i Bank of America müşterisiydi. Bu, kart gönderilecek kişilerin önemli bir kısmının zaten bankanın kayıtlarında bulunması anlamına geliyordu. Bir de işin halkla ilişkiler boyutu vardı: deneme başarısız olursa Los Angeles ya da San Francisco gibi büyük bir kentte manşet olurdu, Fresno’da ise yerel bir haber olarak kalabilirdi.

Hazırlık kartlardan önce işyerleriyle başladı. 1958 baharından itibaren bankanın temsilcileri Fresno’da dükkân dükkân dolaştı ve dağıtım gününe kadar 300’ü aşkın işyerini sisteme bağladı. İşyerleri her satıştan bankaya yüzde 6 komisyon ödeyecekti. Karşılığında tahsilat derdinden kurtuluyor, veresiye defteri tutmadan kredili satış yapabiliyorlardı. Kartı kabul eden ilk zincir mağaza, kent merkezindeki bir ayakkabı mağazasıydı.

18 Eylül 1958: Postaya Verilen 60.000 Kart

Dağıtım günü geldiğinde banka 60.000 Fresno sakinine kartı doğrudan postayla gönderdi. Başvuru formu yoktu, kredi değerlendirmesi yoktu, şubeye gitme zorunluluğu yoktu. Kartların limitleri 300 ile 500 dolar arasındaydı. Sektör jargonunda bu tür toplu ve talepsiz gönderime o günden sonra “drop”, yani bırakma denecekti; Fresno’daki gönderim de tarihe bu adla geçti.

Yöntemin dahiyane tarafı şuydu: ilk gün itibarıyla kart sahipleri hazır bir kitle olarak vardı. İşyeri, kartı kabul edip etmemeyi düşünürken artık varsayımsal bir müşteriyle değil, cüzdanında kart taşıyan on binlerce kişiyle karşı karşıyaydı. Tüketici de kartı kullanmak için hiçbir şey yapmak zorunda değildi; kart zaten elindeydi ve kentin dört bir yanında geçiyordu. Tavuk ile yumurta sorunu, ikisinin birden aynı sabah yaratılmasıyla çözülmüştü.

Banka planladığı yavaş ve kontrollü genişlemeye sadık kalamadı. Yaklaşık 3 ay sonra daha küçük bir rakibin benzer bir kart çıkarmaya hazırlandığı duyulunca dağıtım Modesto ve Bakersfield’a, kısa süre içinde de San Francisco, Sacramento ve Los Angeles’a taşındı. Fresno’daki ilk gönderimden 13 ay sonra Kaliforniya’da 2 milyon BankAmericard dolaşımdaydı ve kartı kabul eden işyeri sayısı 20.000’i aşmıştı. Bir test olarak başlayan şey, bir yıl içinde eyalet çapında bir kitlesel ürüne dönüşmüştü.

Gecikme Oranı Yüzde 22: Programın İlk Krizi

Hızın faturası kısa sürede geldi. Banka, taksitli tüketici kredilerindeki geçmiş deneyimine bakarak gecikmelerin yüzde 4 dolayında kalacağını varsaymıştı. Gerçekleşen oran yüzde 22 oldu. Kartları hiç istemeden alan insanların bir kısmı onu bedava para gibi kullandı; bir kısmı ise ödeme takvimini, faizi ve asgari tutarı kavrayamadan borca girdi. Banka, mevduat müşterisi olmayı kredi değerliliğinin yeterli bir işareti saymıştı ve bu varsayım çöktü.

Dolandırıcılık ikinci yaraydı. Dağıtım günlerini öğrenen hırsızlar banliyölerde posta kutularını dolaşıp kartları topladı. Kartlar ölmüş kişilere, yanlış adreslere, hatta bir köpeğe kadar ulaştı. Sahte kart basmanın yolları kısa sürede keşfedildi ve sahtecilik kontrolden çıktı. Bunlara bir de üye işyerlerinin yüzde 6 komisyondan duyduğu rahatsızlık eklendi. Basında ve kürsülerde, insanları borca alıştırdığı için bankayı ahlaksızlıkla suçlayan sesler yükseldi.

Bankanın kayıtlarına göre programın ilk döneminde yazılan zarar 8,8 milyon doları aştı; reklam ve genel giderler de eklendiğinde gerçek zararın 20 milyon dolar civarında olduğu tahmin ediliyor. Kart fikrinin sahibi olan yönetici, Fresno’daki gönderimden yaklaşık bir buçuk yıl sonra görevinden ayrıldı. O noktada kredi kartının orada ölmesi kimseyi şaşırtmazdı.

Ama banka geri adım atmadı. Tahsilat süreçlerini sertleştirdi, kart sahiplerinin taşıdığı sorumluluğu sözleşmede netleştirdi, sahteciliğe karşı önlemler aldı ve kamuoyunu yatıştırmak için bir iletişim kampanyası yürüttü. 1961’de program kâra geçti. Kârın kaynağı, kartın asıl icadı olan döner kredideydi: borcunu taşıyan her kart sahibi, banka için her ay yenilenen bir faiz geliri anlamına geliyordu.

Zarardan Ağa: BankAmericard’dan Visa’ya

Program kâra geçtikten sonra sorun büyümenin önündeki yasal sınırlar oldu. Bank of America başka eyaletlerde şube açamıyordu, ama kartını başka bankalara kiralayabilirdi. 1966’da BankAmericard lisansı Kaliforniya dışındaki bankalara verilmeye başlandı ve kart ilk kez ülke çapında geçen genel amaçlı bir kredi kartına dönüştü. Aynı yıl rakip bir grup banka da kendi ortak kart birliğini kurdu; o birlik zamanla Master Charge, 1979’da da MasterCard adını alacaktı.

1960’ların sonunda lisans yurt dışına da açıldı. İngiltere’de Barclaycard, Kanada’da Chargex, Fransa’da Carte Bleue, aslında aynı sistemin yerel adlarıydı. Ama hızlı ve plansız büyüyen lisans ağı kısa sürede karmaşaya döndü; takas, mutabakat ve sahtecilik yönetimi bankalar arasında çözülemeyen bir sorun yumağına dönüştü. Kuzeybatı Pasifik’teki lisans sahibi bankalardan birinin yöneticisi, kart çıkaran bankaları bir araya getirip sistemin ortak bir kuruma devredilmesini savundu. Haziran 1970’te Bank of America programın kontrolünü bıraktı ve kart çıkaran bankaların sahip olduğu National BankAmericard Inc. kuruldu. 1976’da şirket, her dilde aynı okunacak bir ad seçti: Visa.

Fresno’da 60.000 kartla başlayan zincirin bugünkü boyutu baş döndürücü. Visa’nın 2025 mali yılı raporuna göre şirketin ağında 4,9 milyar ödeme kimliği bulunuyor, yıllık toplam işlem hacmi 16,7 trilyon dolar, bunun 14,2 trilyon doları doğrudan mal ve hizmet ödemesi. Visa markalı işlem sayısı bir yılda 329 milyara ulaştı ve kart dünya genelinde 175 milyonu aşkın işyeri noktasında geçiyor. Şirketin aynı yılki net geliri 40 milyar dolar oldu. Fresno’daki 300 dükkânlı deneme, bugün dünya ticaretinin altındaki en geniş ödeme şebekelerinden birinin çekirdeğiydi.

İstenmeyen Kart Yağmuru ve 1970 Yasağı

Fresno yöntemi işe yarayınca herkes kopyaladı. 1960’ların ikinci yarısında bankalar arasında bir kart yarışı başladı ve yarışın silahı yine talepsiz gönderimdi. Federal Rezerv’den bir yetkilinin o dönem aktardığına göre, görüşülen bankaların tamamı kart programını başlatırken kartları talep beklemeden göndermeyi gerekli bulmuştu. Amerikan Bankacılar Birliği’nin anketi tablonun ne kadar savunmacı olduğunu da ortaya koydu: bankaların yüzde 49’u kart işine yalnızca diğer bankalarla rekabet ettiği için girdiğini kabul ediyordu. Aynı ankette bankaların yalnızca yüzde 54’ü kart göndermeden önce kişinin kredi geçmişine bakıyordu. Kongre’de dile getirilen tahminlere göre yeterli kontrol yapmayanların oranı yüzde 80’e yakındı.

Sonuç bir kart yağmuruydu. Dönemin bir gazetecisinin tahminine göre 1970’e gelindiğinde Amerikan posta kutularına 100 milyonu aşkın istenmemiş kart düşmüştü. Fresno’daki sorunlar bu kez ülke ölçeğinde tekrarlandı: posta hırsızlığı, adı başkasına ait kartlarla yapılan harcamalar, hiç istemediği bir kartın borcuyla uğraşmak zorunda kalan aileler. Tüketicilerin bir kısmı için asıl rahatsız edici olan, kredinin davetsiz biçimde evin içine girmesiydi.

Kongre sonunda müdahale etti. 26 Ekim 1970’te yürürlüğe giren 91-508 sayılı kanun, Tüketici Kredisinde Şeffaflık Yasası’na yeni bir madde ekledi: hiçbir kredi kartı talep ya da başvuru olmadan çıkarılamayacaktı. Yasak yalnızca mevcut bir kartın yenilenmesini veya değiştirilmesini kapsamıyordu. Aynı düzenleme yetkisiz kullanımda kart sahibinin sorumluluğunu sınırladı ve kart sahteciliğini federal suç haline getirdi. Federal Rezerv Yönetim Kurulu ocak 1971’de uygulama yönetmeliğini görüşürken bazı üyeler, perakendecilerin mevcut hesap sahiplerine kart göndermesine izin verilmesini tartıştı. Kurul personelinin görüşü açıktı: talep olmadan kart göndermeye izin vermek, kanunun lafzını zorlamak anlamına gelirdi. Fresno’dan tam 12 yıl sonra, o sabahı mümkün kılan yöntem yasaklanmıştı.

Faiz Tavanının Delinmesi: 1978 Marquette Kararı

Bugünkü yüksek kart faizlerinin hukuki kökü de BankAmericard ağının içinden çıktı. 1970’lerde Minnesota eyaleti kart faizlerine yüzde 12 tavan uyguluyordu. Komşu Nebraska’da bulunan ve BankAmericard lisansıyla kart çıkaran bir ulusal banka ise Minnesota sakinlerine kendi eyaletinin izin verdiği daha yüksek oranla kart satıyordu. Minnesota’daki rakip banka, bu uygulamanın eyalet faiz yasasını çiğnediğini ileri sürerek davaya gitti.

ABD Yüksek Mahkemesi 18 Aralık 1978’de verdiği kararla Nebraska bankasını haklı buldu. Mahkemeye göre ulusal bir banka, başka eyaletlerdeki müşterilerine de bankanın bulunduğu eyaletin izin verdiği faiz oranını uygulayabilirdi. Hukuk literatüründe faiz ihracı olarak anılan bu ilke, 1980’de çıkan bankacılık deregülasyon yasasıyla eyalet lisanslı bankalara da genişletildi. Etkisi hızlı oldu: kart birimleri faiz tavanı olmayan ya da çok yüksek tutulan eyaletlere taşındı ve bunların en bilineni Güney Dakota oldu. Eyaletlerin tefecilik yasaları kredi kartı karşısında fiilen dişini kaybetti.

Bu kararın bugüne uzanan anlamı şu: Fresno kredinin dağıtımını seri üretime soktuysa, Marquette kararı fiyatını yerel denetimden kurtardı. Bugün bir Amerikan kart sahibinin ödediği faiz, yaşadığı eyaletin seçmenlerinin belirlediği bir sınıra değil, kartı çıkaran bankanın merkezini kurduğu eyaletin yasasına bağlı.

Bugün ABD’de Kredi Kartı Borcu

New York Fed’in 11 Ağustos 2026’da yayımladığı hane borcu raporuna göre ABD’de kredi kartı bakiyeleri 2026’nın ikinci çeyreğinde 21 milyar dolar artarak 1 trilyon 263 milyar dolara çıktı. Bir yıl öncesine göre artış 54 milyar dolar. Kart borcu, 2025’in son çeyreğinde görülen 1,28 trilyon dolarlık rekorun hemen altında duruyor; ilk çeyrekteki düşüş, her yıl tekrarlanan yılsonu tatil harcamalarının geri ödenmesinden kaynaklanan mevsimsel bir geri çekilmeydi. Toplam hane borcu ise 18,77 trilyon dolar ve kart borcu bu toplamın yaklaşık yüzde 7’sini oluşturuyor.

Federal Rezerv’in tüketici kredisi istatistiği farklı bir kaynaktan aynı yönü gösteriyor. Kredi kartlarının ağırlıkta olduğu döner kredi, mevsimsellikten arındırılmış olarak Ağustos 2026 itibarıyla 1 trilyon 352 milyar dolar. Ağustos ayında bu kalem yıllık bazda yüzde 4,2 hızla geriledi; bu, son aylarda hızlı büyüyen kart harcamalarında bir soluklanma işareti olarak okunabilir, ama tek aylık bir veri bir eğilim kurmaya yetmiyor.

Asıl tartışma gecikmeler üzerine. New York Fed verisinde kart bakiyelerinin 90 günü aşkın gecikmedeki payı 2022’nin üçüncü çeyreğinde yüzde 7,6 iken 2026’nın ilk çeyreğinde yüzde 12,8’e çıktı. Bu rakam sık sık “2008 krizinden bu yana en kötü seviye” başlığıyla dolaşıyor. Oysa aynı kurumun araştırmacıları ağustosta yayımladıkları analizde tabloyu farklı okudu: bu stok oranını yükselten şey, bankaların zarar yazdığı ama kredi raporlarında daha uzun süre görünmeye devam eden eski borç birikimi. 23 milyonu aşkın Amerikalı, kredi raporunda hâlâ zarar yazılmış bir kart borcu taşıyor. Yeni gecikmelerin akışına bakıldığında ise tablo 2024’ten bu yana yüksek ama sabit.

Bu akış ölçüsü de rahatlatıcı değil. Kart bakiyelerinin yıllık bazda ciddi gecikmeye, yani 90 günü aşan gecikmeye geçme oranı 2026’nın ikinci çeyreğinde yüzde 6,97 oldu; bir yıl önce yüzde 6,93’tü. Aynı oran konut kredilerinde yüzde 1,52, taşıt kredilerinde yüzde 3 düzeyinde. Federal Rezerv’in hanehalkı refah anketi de bir ayrışmaya işaret ediyor: 2023’ten bu yana kart bakiyeleri en çok, halihazırda mali sıkıntı yaşayan kişilerde arttı. Aynı ankette yetişkinlerin yüzde 16’sı 2025’te kredi kartıyla ilgili bir dolandırıcılık yaşadığını söyledi. Fresno’nun posta kutusu hırsızları yerini görünmez sahtekârlara bırakmış, ama sorun ortadan kalkmamış.

Kart Faizleri Neden Yüzde 22 Düzeyinde

Kart borcunun büyüklüğü kadar önemli olan, bu borcun fiyatı. Federal Rezerv verisine göre Ağustos 2026’da bankaların faiz uyguladığı kart hesaplarında ortalama yıllık faiz yüzde 22,36 oldu. Bu, yalnızca borcunu sonraki aya devreden ve gerçekten faiz ödeyen hesapların oranı. Ekstresini her ay tam ödeyenler de dahil edildiğinde tüm hesapların ortalaması yüzde 21,19. Karşılaştırma için aynı ay bankaların 24 aylık bireysel kredi faizi yüzde 11,90 düzeyindeydi. Yani bankadan taksitli bir kredi çekmek yerine borcu kartta çevirmek, neredeyse iki kat faiz ödemek anlamına geliyor.

Kaynak: Federal Rezerv Yönetim Kurulu, G.19 Tüketici Kredisi istatistiği. 2021 ile 2025 arası yıllık değerler, son nokta Ağustos 2026. Faiz uygulanan hesaplar yalnızca borç devreden hesapları kapsar.

Faizin 2021’deki yüzde 16,45’ten bugünkü düzeye çıkmasının ilk nedeni para politikası. Fed’in 2022’de başlayan sıkılaştırmasıyla bankaların fonlama maliyeti yükseldi ve kart faizleri buna değişken oranlarla hemen uyum sağladı. Ama Fed 2024’ün ikinci yarısında faiz indirmeye başladığında kart faizleri aynı hızla gerilemedi: 2024’teki yüzde 22,89’luk yıllık ortalamadan bu yana düşüş yalnızca yarım puan kadar. Bunun ardında üç yapısal neden var. Kart borcu teminatsız; bankanın elinde borçlu ödemediğinde satabileceği bir ev ya da araba yok. Kart borcu döner nitelikte ve her ay yeniden kullanılabiliyor, bu da riskin ölçülmesini zorlaştırıyor. Üçüncü neden de Marquette kararının yarattığı yapı: faiz, eyalet seçmenlerinin belirlediği bir tavana tabi değil.

Bir de kart ekonomisinin gizli çaprazı var. Ödül puanları, mil programları ve nakit iade gibi avantajlar, borcunu her ay kapatan varlıklı kart sahipleri için kartı bedava ve hatta kârlı hale getiriyor. Bu avantajların finansmanı ise kısmen borcunu çeviren kart sahiplerinin ödediği faizden, kısmen de üye işyerlerinin ödediği komisyondan geliyor. 1958’de Fresno’da herkes aynı karta sahipti; bugün aynı plastik, kimi için ücretsiz bir kredi aracı, kimi için ise yüzde 22 faizli bir borç sarmalı.

Üye İşyeri Komisyonları ve Görünmeyen Fatura

Fresno’daki dükkân sahiplerinin en çok şikâyet ettiği konu yüzde 6’lık komisyondu. Oran bugün çok daha düşük, ama hacim öyle büyüdü ki toplam fatura tarihin en yüksek seviyesinde. Kart sektörünü izleyen Nilson Report verisine göre ABD’deki işyerleri 2025’te kredi ve banka kartı işlemleri için toplam 198,25 milyar dolar ücret ödedi. Bu tutar 2009’da 62,1 milyar dolardı; 16 yılda üç katından fazla büyüdü. Ücretlerin 157,8 milyar doları kredi kartlarından geliyor ve bunun 118,8 milyar doları yalnızca Visa ve Mastercard markalı kredi kartlarına ait.

Kaynak: Nilson Report verileri. Kredi kartı, banka kartı ve ön ödemeli kartlar için ABD üye işyerlerinin ödediği toplam işlem ücretleri.

Bu ücretler raf fiyatlarına yediriliyor ve nakit ya da banka kartıyla ödeyen tüketici de aynı fiyatı ödüyor. Dolayısıyla kart ekonomisinin maliyeti yalnızca kart kullananlara değil, herkese yayılıyor. İşyerleri ile Visa ve Mastercard arasında 2005’ten beri süren dev bir antitröst davası, bu dengeyi değiştirmeye çalışıyor. Kasım 2025’te açıklanan ve 9 Haziran 2026’da New York’taki federal mahkemeden ön onay alan yeni uzlaşmaya göre iki şirket, ortalama kredi kartı komisyonunu 5 yıl boyunca 0,1 puan düşürecek, standart tüketici kartlarında yayımlanan komisyon oranına yüzde 1,25 tavan getirilecek ve işyerleri kartları ticari, ödüllü ve standart olmak üzere 3 grupta ayrı ayrı kabul edip etmemeye karar verebilecek. Tarafların hesabına göre bu adımlar işyerlerine 5 yılda toplam 38 milyar dolarlık tasarruf sağlayacak. Perakendeci örgütleri ise uzlaşmayı yetersiz bularak itiraz ediyor ve ön onay henüz nihai onay anlamına gelmiyor.

Yüzde 10 Faiz Tavanı Tartışması

Kart faizlerinin yüzde 20’nin üzerine yerleşmesi, Washington’da nadir görülen bir ittifakı da doğurdu. Şubat 2025’te biri bağımsız, biri Cumhuriyetçi iki senatörün ortak sunduğu yasa teklifi, kart faizlerine Ocak 2031’e kadar geçerli olacak yüzde 10’luk bir tavan öngörüyor. Temsilciler Meclisi’ndeki eşi Mart 2025’te sunuldu. Kongre kayıtlarına göre iki teklif de komisyon aşamasını geçemedi.

Konu Ocak 2026’da yeniden alevlendi. ABD Başkanı 9 Ocak’ta kart faizlerine bir yıllık, yüzde 10’luk bir tavan getirileceğini ve bunun 20 Ocak’ta yürürlüğe gireceğini duyurdu. Belirtilen tarih geçti ve hiçbir tavan uygulamaya girmedi; Başkan birkaç gün sonra Davos’ta konuyu Kongre’den bir talep olarak yeniden çerçeveledi. Bağlayıcı bir faiz sınırı ancak yasayla getirilebiliyor ve böyle bir yasa bugüne kadar çıkmadı. Bankacılık örgütleri ortak açıklamalarında tavanın kredi erişimini daraltacağını, tüketicileri daha az denetlenen ve daha pahalı alternatiflere iteceğini savundu.

Tartışmanın iki tarafı da Fresno’nun dersine dayanıyor. Tavan karşıtları, faizin riski fiyatladığını ve fiyat bastırıldığında bankanın riski reddederek kredi vermekten vazgeçeceğini söylüyor; yani 1958’de herkese kart gönderen mantığın tersine, faiz tavanı kartı yeniden seçkin bir azınlığa kapatabilir. Tavan savunucuları ise kart faizinin aynı bankaların taksitli bireysel kredi faizinin neredeyse iki katı olduğunu ve Marquette kararından bu yana bu fiyatı dengeleyecek hiçbir yerel denetim kalmadığını hatırlatıyor. İki tez de kredinin fiyatı ile kime verildiğinin birbirinden ayrılamayacağını kabul ediyor.

Türkiye’de Kredi Kartı

Fresno’nun mirası Türkiye’de farklı bir biçim aldı. Kart burada döner kredinin yanında, taksitli alışverişin de ana aracı haline geldi ve ödeme alışkanlıklarının merkezine yerleşti. Bankalararası Kart Merkezi verilerine göre Haziran 2026 itibarıyla Türkiye’de 150,4 milyon kredi kartı bulunuyor ve bu sayı bir yıl öncesine göre yüzde 11 arttı. Haziran ayında kartlarla yapılan toplam 2 trilyon 867,7 milyar liralık ödemenin 2 trilyon 463,7 milyar lirası, yani yaklaşık yüzde 86’sı kredi kartıyla yapıldı.

ABD’den en temel fark fiyatın belirlenme biçiminde. Türkiye’de kredi kartı faizine tavanı Merkez Bankası koyuyor ve bankalar bu sınırı aşmamak kaydıyla oranı serbestçe belirliyor. 1 Ekim 2026’dan itibaren geçerli tabloya göre aylık azami akdi faiz dönem borcunun büyüklüğüne göre yüzde 3,25 ile yüzde 4,25 arasında değişiyor. Yıllık basit hesapla bu, yüzde 39 ile yüzde 51 arasına karşılık geliyor; bileşik hesapta üst sınır yüzde 65’e yaklaşıyor. Yapılandırılan kart borçlarında ise aylık faiz yüzde 3,11’lik referans oranı aşamıyor.

Kaynak: TCMB, kredi kartı işlemlerinde uygulanacak azami faiz oranları, 1 Ekim 2026 itibarıyla geçerli tablo.

Bu iki ülkeyi yan yana koymak, Fresno’nun cevaplamadığı soruyu görünür kılıyor. ABD’de faizin fiyatı piyasaya ve faiz ihracı ilkesine bırakıldı, Türkiye’de ise merkez bankası kartı bir para politikası aracı olarak da yönetiyor. Yüksek enflasyon döneminde kart faizinin politika faizinin altında tutulması kartı ucuz bir finansman kaynağına çevirebiliyor; tavanın yükseltilmesi ise ödeme güçlüğü çeken hanelerin yükünü hızla ağırlaştırıyor. Her iki durumda da aynı gerçek değişmiyor: kart, hanelerin en kolay ulaştığı ve en pahalı borç.

Fresno’dan Bugüne Ne Değişti

1958 ile bugünü yan yana koyduğumuzda kartın dağıtım biçimi, fiyatı ve ölçeği kökten değişmiş görünüyor. Ama tablonun ayrıntısı, değişmeyen mantığı da gösteriyor.

Not: 1958 ve 2026 gecikme göstergeleri farklı tanımlara dayanır; doğrudan karşılaştırma için değil, büyüklük sırası fikri vermek için verilmiştir.

Fresno’nun ilk dersi, kredi kararının ölçeklenmesinin bir bedeli olduğuydu. Banka, binlerce kişiyi tek bir kayıt kümesinden süzüp aynı sabah borçlandırdığında, bireysel değerlendirmenin yakaladığı riskleri gözden kaçırdı ve bunu yüzde 22’lik gecikmeyle ödedi. Bugünkü sistem bu dersi puanlama modelleriyle öğrenmiş görünüyor; gecikmeler yüksek ama 1958’deki gibi kontrolden çıkmış değil. Ama karar hâlâ bir listeden, artık algoritmik bir listeden veriliyor ve bu listenin en altında yer alanlar sistemin en pahalı müşterileri olmaya devam ediyor.

İkinci ders, ağın kendisinin bir güç olduğuydu. Fresno’da işyerleri ve kart sahipleri aynı anda yaratıldığında, sisteme katılmamak kısa sürede bir seçenek olmaktan çıktı. Bugün ABD’de işyerlerinin ödediği 198 milyar dolarlık yıllık fatura ve 20 yılı aşkın antitröst davası, o ilk sabahın ağ etkisinin vardığı yeri gösteriyor. Kart kabul etmeyen bir işyeri müşteri kaybediyor, kabul eden ise komisyonu fiyata yansıtıyor; iki durumda da fatura sonunda tüketiciye kesiliyor.

1958’in eylül sabahı Fresno’da zarfları açan insanlar, ellerindeki plastiğin bir gün dünya ticaretinin büyük kısmının üzerinden aktığı bir şebekenin ilk halkası olacağını bilmiyordu. Bankacılar da bilmiyordu; onlar yalnızca bir pazarlama sorununu çözmeye çalışıyordu. Sorunu çözdüler, ama çözümün bedelini önce kendileri, sonra kart sahipleri, en sonunda da kartı hiç kullanmayanlar dahil herkes ödedi. Tüketici kredisi o gün seri üretime geçti ve o günden bu yana bandın hızı yalnızca arttı.