Kırk Bir Gemi, İki Ayrı Strateji

Bu yazının ilk baskısı Nisan 2026 tarihliydi ve o tarihte kamuya açık kaynaklardan derlenmiş tahmini aralıklar kullanıyordu. Aradan geçen dört ayda tablo iki yerden birden değişti: Türkiye tarafında resmi bir rakam açıklandı, Avrupa tarafında ise kıtanın en büyük savaş gemisi programı iptal edildi. Metin, yalnızca teyit edilebilen verilerle yeniden kuruldu; teyit edilemeyen her başlık ayrıca işaretlendi.

Önce sayının kaynağı

Askeri gemi inşasında karşılaştırma yapmanın ilk zorluğu, sayının nereden geldiğidir. Basında dolaşan rakamlar çoğu zaman farklı kapsamlara dayanır; kimi çıkarma araçlarını sayar, kimi saymaz, kimi ihracat siparişlerini toplama dahil eder. Bu nedenle bu güncellemenin çıkış noktası tahmin değil, resmi açıklamalar oldu. Elimizde art arda gelen üç veri noktası var. Milli Savunma Bakanlığı, Ocak 2025 başındaki açıklamasında tersanelerde otuz bir platformun inşa edildiğini bildirdi. Aynı bakanlık, 12 Şubat 2026 tarihli haftalık bilgilendirmesinde bu sayıyı otuz dokuz olarak verdi. Nisan 2026’da, Mavi Vatan tatbikatının ardından Deniz Kuvvetleri Komutanlığı düzeyinde yapılan açıklamada ise rakam kırk bire çıktı ve ilk kez bir kırılım da paylaşıldı: otuz yedi gemi Deniz Kuvvetleri, dört gemi Sahil Güvenlik Komutanlığı için inşa ediliyor.

Aynı açıklamada dokuz geminin daha yapımına kısa sürede başlanacağı, böylece eş zamanlı inşa sayısının elliye ulaşacağı belirtildi. Buradaki ayrımı korumak önemli: kırk bir bugünkü fiili durumdur, elli ise açıklanmış bir hedeftir. Bu yazıda ikisi aynı satıra yazılmadı.

Üç rakam art arda konduğunda ortaya on beş aylık bir yükseliş çıkıyor: otuz birden kırk bire. Bu, tersanelerin boşalmadığı, aksine yeni programların eskilerin üzerine bindiği anlamına gelir. Yazının ilk baskısındaki kırk iki ile kırk altı arasındaki tahmini aralık ise artık kullanılmıyor; resmi bir sayı varken tahmin yürütmenin gereği yok.

Türkiye’nin kızaklarında ne var

Türkiye’nin su üstü omurgasını İstif sınıfı fırkateynler taşıyor. Sınıfın ilk gemisi 2024 yılı başında envantere girdi; beşinci gemi Akdeniz 4 Şubat 2026’da Anadolu Tersanesi’nde denize indirildi. Program sekiz gemi olarak planlanmıştı ve 2026 içinde genişletildi, çünkü sınıfın iki gemisi ihracata aktarıldı ve donanmanın kuvvet yapısında boşluk oluşmaması için yerlerine yenilerinin inşasına karar verildi.

Nisan 2026 itibarıyla sınıfın ikinci, üçüncü, dördüncü ve beşinci gemileri denize indirilmiş, altıncı, yedinci ve sekizinci gemilerin inşası ise sürüyordu. Açık deniz karakol gemilerinde fiilen inşa halinde altı tekne, yeni tip denizaltılarda beş, yeni tip çıkarma gemilerinde sekiz platform bulunuyor. Bunlara mayın avlama gemileri ve hücumbotlar ekleniyor.

Asıl sınıf atlama iki büyük platformda yaşanıyor. Hava savunma muhribi ile milli uçak gemisinin ilk sac kesimleri 2 Ocak 2025’te İstanbul Tersanesi Komutanlığı’nda yapıldı; aynı gün milli denizaltının ilk kaynağı Gölcük’te gerçekleşti. Muhribin ilk gövde bloğunun kızağa konulduğu ve geminin Kocatepe adını taşıyacağı Nisan 2026’da açıklandı. Muhrip sınıfının sekiz bin tonun üzerinde bir platform olduğu ve 2030’ların başından itibaren hizmete girmesinin planlandığı, uçak gemisinin ise altmış bin ton deplasman ve iki yüz seksen beş metre boy hedefiyle tasarlandığı resmi açıklamalarla sabit. Bu iki geminin denize inme ve teslim tarihleri ise açıklanmadı; basında dolaşan takvimler tahmindir.

Denizaltı tarafında ikinci Reis sınıfı gemi Aralık 2025’te envantere girdi ve sınıfın kalan dört teknesinin 2029’a kadar teslim edilmesi planlanıyor. Açık deniz karakol gemilerinde ise Türkiye’nin ilk gemisi doğrudan üretim hattından Romanya’ya devredildi; sınıfın Türk donanmasına katılan ilk gemisi bu nedenle ikinci tekne oldu. Aynı dönemde sekiz gemilik çıkarma aracı serisinin ilki de hizmete girdi.

Avrupa’da kırılma noktası: bir programın çöküşü

Nisan baskısında Almanya, dört adet F126 fırkateyni ile ileri sensör teknolojisi tercih eden bir ülke olarak yer alıyordu. O satır artık geçerli değil. Alman Savunma Bakanlığı 24 Haziran 2026’da altı gemilik F126 programını iptal etti. Gerekçe teknolojik değil, tamamen yönetimseldi: ana yüklenicinin takvimi ve bütçeyi tutturamaması, ilk teslimatın 2028’den 2032’ye kayması ve altı gemi için başlangıçta yaklaşık on milyar euro olarak öngörülen maliyetin on sekiz milyar euronun üzerine çıkacağının hesaplanması.

Bu iptalin faturası da açıklandı. Tek bir gemi teslim edilmeden, tasarım, yazılım geliştirme, inşa faaliyetleri ve yüklenici ödemeleri için yaklaşık iki milyar üç yüz milyon euro harcanmıştı. Bakanlık, yerine daha küçük bir sınıfa yöneldi: öncelikle denizaltı savunma harbi için sekiz adet MEKO A-200 tipi fırkateyn. İlk dört gemi yaklaşık altı milyar üç yüz milyon euro bedelle 8 Temmuz 2026’da Alman parlamentosunun bütçe komisyonundan geçti; dört gemilik opsiyonun 2026 sonuna kadar kullanılması halinde toplam yaklaşık on bir milyar altı yüz milyon euroya ulaşılacak. İlk geminin 2029’da teslim edilmesi hedefleniyor.

Rakamların anlamı şudur. Almanya, on bin beş yüz tonluk bir çok maksatlı fırkateyn hayalinden dört bin ton civarında bir gemiye indi ve bu inişin bedeli olarak da yıllar ve milyarlar ödedi. Aynı ülke, hava savunma tarafında on iki bin tonluk yeni nesil fırkateynler için ayrı bir program yürütüyor; ancak o gemilerin hizmete girmesi 2030’ların ortası olarak konuşuluyor.

Avrupa’nın darboğazı tezgâh sayısı değil. Sorun, tasarımı dondurulduğu andan itibaren kendi maliyetini büyüten programların, siyasi karar döngüsünden daha uzun ömürlü olması.

Kıtanın geri kalanı ne yapıyor

İngiltere, sekiz adet denizaltı savunma fırkateyni ile beş adet genel maksat fırkateynini eş zamanlı yürütüyor. İlk denizaltı savunma gemisinin donatımı sürüyor ve teslimin 2028’de yapılması bekleniyor; kalan yedi geminin 2035’e kadar tamamlanması planlanıyor. Genel maksat sınıfının ilk gemisi Haziran 2025’te denize indirildi. Asıl önemli gelişme ise ihracat tarafında yaşandı: Norveç, aynı denizaltı savunma tasarımından en az beş gemi için yaklaşık on milyar sterlinlik bir anlaşmaya vardı ve iki donanma, on üç gemilik ortak bir filo kullanma çerçevesinde anlaştı. Bu, İngiltere’nin bugüne kadarki en büyük savaş gemisi ihracatı olarak kayıtlara geçti.

Fransa, orta boy fırkateyn hattını seri üretime yaklaştırmış durumda. Sınıfın ilk gemisi Ekim 2025’te teslim edildi, beşinci geminin siparişi 31 Mart 2026’da verildi ve teslimi 2032 olarak açıklandı. Aynı tersanede Yunanistan için dört gemi inşa ediliyor; böylece tek bir tesiste dokuz gemilik bir seri dönüyor. Nükleer taarruz denizaltısı programında üçüncü gemi 2025’te hizmete girdi, dördüncüsü Şubat 2026’da deniz testlerine başladı ve iki gemi daha 2029’a kadar teslim edilecek. Yeni nesil uçak gemisi ise henüz kızakta değil; inşanın 2032’de başlaması ve teslimin 2038 civarında yapılması bekleniyor.

İtalya, onuncu çok maksatlı fırkateynini 2025 yazında filoya kattı; on birinci ve on ikinci gemiler daha gelişmiş bir varyant olarak 2030’a kadar hizmete girecek. Çok amaçlı karakol gemilerinin beşincisi 2026 içinde teslim edilecek, iki gemi daha 2030’a kadar planlanıyor. On dört bin tonluk yeni nesil muhripler ise henüz tasarım ve tedarik aşamasında. Denizaltı tarafında yeni sınıfın ilk omurgası Şubat 2026’da kızağa kondu; dört gemi 2029’dan itibaren teslim edilecek ve iki gemilik opsiyon bulunuyor.

İspanya’da beş gemilik fırkateyn programının ilk teknesi Eylül 2025’te denize indirildi ve 2028’de hizmete girmesi planlanıyor. Denizaltı programında ikinci gemi Kasım 2025’te denize indirildi, 2027’de teslim edilecek; üçüncü ve dördüncü tekneler havadan bağımsız tahrik sistemiyle gelecek, ilk iki gemiye ise bu sistem sonradan eklenecek. Polonya, İngiliz tasarımına dayanan üç fırkateyni yerli tersanede inşa ediyor. Hollanda ile Belçika’nın ortak denizaltı savunma fırkateyni programında ise ilk teslimatların yaklaşık üç yıl gecikerek en erken 2033’e kaydığı Mayıs 2026’da açıklandı.

Denizaltı: sessiz ama belirleyici kalem

Su altı, iki modelin arasındaki farkın en net göründüğü alandır. İngiltere ve Fransa nükleer tahrikli tekneler inşa ediyor; bu, bir donanmadan çok bir sanayi ve enerji altyapısı meselesidir. Diğer ülkeler havadan bağımsız tahrikli konvansiyonel teknelerde yoğunlaşıyor. Türkiye de bu ikinci kulvarda, hem lisans temelli sınıfı hem de milli tasarımı aynı anda yürütüyor. Norveç ile Almanya’nın ortak denizaltı programı ise Avrupa’da nadir görülen bir ölçek birleştirme örneği olarak dikkat çekiyor.

Adet mi, tonaj mı, para mı?

Bu yazının ilk baskısındaki en zayıf yanı, farklı kapsamlardaki sayıları yan yana koymasıydı. Türkiye’nin otuz dokuz gemisi çıkarma araçlarını, karakol gemilerini ve lojistik platformları içeriyor. Avrupa ülkeleri için basında dolaşan sayılar ise genellikle yalnızca ana muharip platformlara işaret eder. Bu iki listeyi eşit sayılarmış gibi karşılaştırmak, elma ile portakalı toplamaktır.

Daha dürüst ölçü paradır. Almanya’nın dört fırkateyni yaklaşık altı milyar üç yüz milyon euroya, yani gemi başına bir buçuk milyar euroya yakın bir bedele mal oluyor. Norveç, beş gemi için yaklaşık on milyar sterlin taahhüt etti. Türkiye’nin gemi başına maliyeti ise kamuya açıklanmıyor; bu nedenle doğrudan bir birim fiyat karşılaştırması yapmak mümkün değil ve bu yazıda da yapılmamıştır. Elimizde yalnızca dolaylı bir gösterge var: savunma ve havacılık sanayii 2025 yılını yaklaşık on milyar elli dört milyon dolarlık ihracatla kapattı ve bu rakam bir önceki yıla göre yaklaşık yüzde kırk sekizlik bir artışa işaret ediyor.

İhracat tarafında asıl yenilik rakam değil, modelin kendisidir. Romanya, sıfırdan sipariş vermek yerine Türk üretim hattındaki bir gemiyi doğrudan devraldı. Endonezya’ya yapılacak fırkateyn satışında finansman bir Körfez ülkesi üzerinden kurgulandı ve ihraç edilen geminin yerine donanma için yenisinin inşa edilmesi planlandı. Bu, klasik silah satışından farklı bir yapıdır: tersane hattı hiç durmadan hem müşteriye hem kendi donanmasına üretmeye devam ediyor.

Teyit edilemeyen başlıklar

Bu alanda dolaşan bilgilerin bir kısmı resmi kaynaklarca doğrulanmış değil. Okurun ayırt edebilmesi için bunları saklamak yerine ayrı bir tabloda topladık.